Sự phát triển mạnh mẽ của AI tác động mạnh đến thị trường lao động toàn cầu. (Ảnh minh họa)
Tại Hội nghị Lao động quốc tế lần thứ 114 do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tổ chức ở Geneva (Thụy Sĩ), các đoàn đại biểu cho người lao động, người sử dụng lao động và các quốc gia thành viên thảo luận nhiều vấn đề quan trọng định hình thế giới việc làm. ILO kêu gọi thúc đẩy học tập suốt đời để ứng phó nguy cơ mất việc làm vào “tay” trí tuệ nhân tạo (AI).
Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo nhấn mạnh, tương lai của việc làm sẽ không chỉ được quyết định bởi công nghệ, mà còn bởi các chính sách, thể chế và đối thoại xã hội định hướng nó. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vốn đã tăng trưởng chậm, đặc trưng bởi sự thiếu hụt việc làm bền vững trong thời gian dài, những lựa chọn đưa ra hôm nay sẽ quyết định liệu AI sẽ mở rộng cơ hội, sự thịnh vượng chung hay làm sâu sắc thêm sự bất bình đẳng và bất an. Người lao động ở khắp mọi nơi cần có khả năng chia sẻ những lợi ích về năng suất do AI tạo ra.
Những lợi ích đó phải được phân phối công bằng thông qua mức lương tốt hơn, cơ chế bảo vệ lao động mạnh mẽ hơn và tăng trưởng toàn diện hơn. Theo kịch bản khủng hoảng dầu mỏ kéo dài, ILO dự đoán số giờ làm việc toàn cầu có thể giảm tương đương 14 triệu việc làm toàn thời gian trong năm 2026 và 38 triệu việc làm vào năm 2027, với tổn thất thu nhập lao động lên tới 3.000 tỷ USD vào năm 2027.
Nỗi lo AI “cướp” mất việc làm hoàn toàn có cơ sở và đang là chủ đề nóng trên toàn cầu. Nhưng nếu nhìn nhận khách quan, mối quan hệ giữa AI và thị trường lao động không chỉ thuần túy là “AI thay thế con người”, đó là một cuộc dịch chuyển, tái định hình cấu trúc việc làm. AI đặc biệt xuất sắc trong việc xử lý dữ liệu, nhận diện mẫu và thực hiện các tác vụ lặp đi lặp lại.
Chẳng hạn, AI không thay thế hoàn toàn một bác sĩ, nhưng nó có thể đọc kết quả X-quang nhanh và chính xác hơn. Bác sĩ lúc này sẽ giảm bớt thời gian phân tích kỹ thuật để tập trung vào việc hội chẩn, đưa ra phác đồ điều trị và tương tác, động viên bệnh nhân.
Trong bối cảnh số hóa và AI, quá trình chuyển đổi xanh, những thay đổi nhân khẩu học định hình lại thị trường lao động trên toàn thế giới, ILO kêu gọi các quốc gia nâng học tập suốt đời lên vị trí trụ cột trung tâm của chính sách kinh tế, xã hội. Thay vì lo lắng bị AI đào thải, cách tốt nhất là chủ động nâng cấp bản thân bằng học tập suốt đời để trở thành người điều khiển AI. Các chuyên gia khuyến nghị tập trung vào những giá trị mà AI còn rất lâu hoặc không bao giờ bì kịp con người như trí tuệ cảm xúc (EQ), tư duy phản biện và đạo đức, khả năng sáng tạo đột phá…
Dựa trên các cuộc khảo sát người lao động mới, phân tích vị trí tuyển dụng trực tuyến, dữ liệu thể chế và đánh giá 174 nghiên cứu, ILO đưa ra báo cáo “Học tập suốt đời và kỹ năng cho tương lai” cảnh báo, nếu không đầu tư mạnh mẽ hơn vào các hệ thống học tập toàn diện, những chuyển đổi này có nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng giữa và trong các quốc gia.